ΑΡΧΙΚΗ / ΒΟΡΕΙΟΣ ΗΠΕΙΡΟΣ / ΙΣΤΟΡΙΑ / Γυναίκα Βορειοηπειρώτισσα

Γυναίκα Βορειοηπειρώτισσα

Η ιστορία δεν είναι μαύρα σημάδια σε λευκό χαρτί. Είναι ανθρώπινες ματωμένες μνήμες…

Της συγγραφέως Σταματίας Καραγεωργίου – Πάπιστα  

 Κι η βορειοηπειρώτισσα είναι φορτωμένη με τέτοιες μνήμες. Η βορειοηπειρώτισσα  δεν είναι μια ειδική κατηγορία γυναίκας, άλλης φυλής, άλλου έθνους. Είναι η Ελληνίδα που κράτησε την ελληνορθόδοξη ταυτότητά της μέσα στον βαθύ χρόνο όσο κι αν πάλεψαν να την αποσπάσουν από αυτήν. Η δική της ιστορία δεν ξεκίνησε τα ξημερώματα της 28Ης Οκτωβρίου του 1940 για να τελειώσει 6 μήνες αργότερα. Με τις δικές της ζοφερές μνήμες θ’ ασχοληθούμε λοιπόν, αυτές που κουβαλά εδώ κι εκατό χρόνια, που για να τις προσδιορίσουμε θα χρειαστεί να μιλήσουμε για την Βόρειο Ήπειρο.

Βόρειος Ήπειρος λοιπόν. Έτσι λέμε σήμερα. Γιατί δεν ήταν πάντα έτσι. Από τα αρχαία χρόνια η Ήπειρος αποτελεί έναν ενιαίο χώρο, που σύμφωνα με τους αρχαίους και νεώτερους συγγραφείς, εκτείνεται από τον Αμβρακικό κόλπο μέχρι το Γενούσο ποταμό που σήμερα ονομάζεται Σκούμπι και βρίσκεται στο ύψος του Δυρραχίου, παράλληλα στην αρχαία Εγνατία οδό. Αυτός ο χώρος δεν είναι ενιαίος μόνο γεωγραφικά, αλλά και εθνολογικά, αφού, εδώ και τρεις χιλιάδες χρόνια κατοικούνταν από ελληνικά φύλα, Χάονες, Μολοσσούς, Πελασγούς, -αναφέρω τα πιο πολυπληθή από τα ελληνικά φύλα της Ηπείρου- που εδραίωσαν ελληνικό πολιτισμό, και ίδρυσαν πόλεις που και μόνο τα ονόματά τους δε αφήνουν καμία αμφιβολία γι’ αυτό. Απολλωνία, Φοινίκη, Αντιπάτρεια, Βουθρωτό, Επίδαμνος, Χίμαιρα, Αντιγόνεια είναι μόνο μερικές.

Πώς φτάσαμε σε Βόρειο και Νότιο Ήπειρο; Με τρόπο ιδιαίτερα τραγικό. Με παραχώρηση εδαφών, που 3 φορές απελευθερώθηκαν απ’ τον ελληνικό στρατό και άλλες τόσες παραχωρήθηκαν στο διπλωματικό επίπεδο σε ένα ξένο κράτος.

Η πρώτη απελευθέρωση έγινε στα πλαίσια του Α’ Βαλκανικού πολέμου το 1912-13. Τότε τα βαλκανικά έθνη Έλληνες, Βούλγαροι, Σέρβοι, Μαυροβούνιοι, παραμέρισαν προσωρινά τις μεταξύ τους διαφορές και συμμάχησαν με στόχο την αποτίναξη του οθωμανικού ζυγού. Οι Αλβανοί στην προκειμένη περίπτωση συμμάχησαν με τους Τούρκους και αγωνίστηκαν για τη διατήρηση της οθωμανικής κυριαρχίας. Ωστόσο, όταν στην Ήπειρο μαθεύτηκε ότι ο ελληνικός στρατός πέρασε τα σύνορα, πολλές πόλεις ξεσηκώθηκαν και αποτίναξαν τον τουρκικό ζυγό πριν καν φτάσει ο στρατός εκεί. Παράδειγμα τέτοιο αποτελεί η Χιμάρα, που ξεσηκώθηκε στις 5.11.1912, πολύ πριν ο στρατός ελευθερώσει τα Γιάννενα, 21.2.1913 ή το Αργυρόκαστρο στις 3.3.1913.

Έντονη η συμβολή της ηπειρώτισσας στον Α Βαλκανικό πόλεμο που γέννησε  καπετάνισσες, όπως η Λάμπρω Κοσμηριώτισσα και η Μαρία Ναστούλη γνωστή ως Κώστα Κίτσαινα. Κι ακόμα, καταγράφεται ότι οι γυναίκες από τα Τερίτσανα ανέβασαν πυροβόλα- ορειβατικά και βλήματα στα «Δυό βουνά της Ολύτσικας», απ’ όπου οι στρατιώτες μας εξουδετέρωσαν το οχυρό της Μανωλιάσσας & υποβάθμισαν την απόρθητη γραμμή Μπιζανίου, για να ελευθερωθούν τα Ιωάννινα και στη συνέχεια η Δρυινούπολη.

Αυτή η ορμή  του ελλ. στρατού προκάλεσε την αντίδραση των Μ.Δ. και ιδιαίτερα της Ιταλίας και Αυστροουγγαρίας. Παρότι σκοτώνονταν μεταξύ τους για την κυριαρχία στην Αδριατική, συμφωνούσαν σε ένα πράγμα. Σε καμία περίπτωση δεν ήθελαν τρίτο υποψήφιο διεκδικητή για τον έλεγχο των στενών του Οτράντο. Έτσι ονομάζουμε το στενότερο σημείο που αποτελεί την είσοδο στον κόλπο της Αδριατικής, που βρίσκεται μεταξύ της Απουλίας και του Αυλώνα. Αφού, λοιπόν, η Οθωμανική Αυτοκρατορία κατέρρεε, προαποφάσισαν την ίδρυση ενός μικρού, αδύναμου και ελεγχόμενου κρατιδίου, ώστε να εμποδίσουν την έξοδο στην Αδριατική κρατών ρωσικής επιρροής, ή κρατών που δεν θα μπορούσαν να ελέγξουν απόλυτα, όπως η Ελλάδα. Και λέω «προαποφάσισαν», γιατί όπως ομολογούν πηγές της εποχής, όπως ο Ρενέ Πυώ, δεν υπήρχε τότε ξεκαθαρισμένη αλβανική εθνική συνείδηση. Αυτή ήταν ταυτισμένη με τη μουσουλμανική θρησκεία, δηλ. με την οθωμανική κυριαρχία. Οι Αλβανοί απόκτησαν μια ανεξαρτησία που δεν ζήτησαν. Εκείνον τον καιρό αγωνίζονταν να διατηρήσουν την κυριαρχία των οθωμανών.

Οι πιο πάνω δυνάμεις, ωστόσο, με την απειλή πολέμου απαγορεύουν στην Ελλάδα την συνέχιση της προέλασης στον Αυλώνα και σπρώχνουν τον Ισμαήλ Κεμάλ Βλιώρα να ανακηρύξει άμεσα την ανεξαρτησία της Αλβανίας. Τα πράγματα στην Αλβανία είναι τεταμένα. Με δεδομένη την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, οι διάφοροι μπέηδες της περιοχής, τσακώνονται για την εξουσία. Ο Ισμαήλ Κεμάλ Βλιώρα, ο μπέης Αυλώνα, είναι ένας απ’ αυτούς. Τον έχουν προσεταιρισθεί οι ευρωπαϊκές δυνάμεις και τον σπρώχνουν στο δικό τους σχέδιο. Είναι χαρακτηριστικό ότι για να τηρηθεί το σχέδιο, ο Ισμαήλ Κεμάλ έρχεται εσπευσμένα από τη Βιέννη όπου είχε συνάντηση με τον αυστριακό υπ. Εξ. και τους πρέσβεις της Αγγλίας και της Ιταλίας. Μάλιστα, αρχικά δεν κατευθύνεται στον Αυλώνα που ήταν η έδρα του γιατί φοβάται κατάληψη της πόλης από τον ελληνικό στρατό. Πηγαίνει προς το Δυρράχιο. Αλλά κι εκεί ο σερβικός στρατός είναι προ των πυλών και η περιοχή λιγότερο φιλική, εκεί βρίσκεται ο άσπονδος εχθρός που επίσης διεκδικεί την εξουσία, ο Εσάντ Πασά Τοπτάνι, μπέης Δυρραχίου. Έτσι, καταλήγει στον Αυλώνα, όπου, πριν καλά-καλά προφθάσουν να έρθουν οι εκπρόσωποι των διαφόρων περιοχών, κηρύσσει την αυτονομία της Αλβανίας στις 28.11.1912.

Με αυτό το προηγούμενο φτάνουμε στη συνθήκη του Λονδίνου 30.5.1913, που ορίζει τα σύνορα στη Βαλκανική. Για πρώτη φορά στην ιστορία έχουμε αλβανικό κράτος. Στη συνθήκη αυτή, ύστερα από απαίτηση της Ιταλίας, τα ελληνοαλβανικά σύνορα παραμένουν σε εκκρεμότητα. Οι Μ.Δ. καταθέτουν η κάθε μια το δικό της σχέδιο για το που πρέπει να χαραχτεί η συνοριακή γραμμή. Σε εκκρεμότητα παραμένει και η κυριαρχία στα νησιά του Αιγαίου, παρά τις προσπάθειες της Ελλάδας να τα κατοχυρώσει. Επίσης, απορρίπτεται το αίτημα Βενιζέλου για δημοψήφισμα στις υπό αίρεση περιοχές, καταλαβαίνετε γιατί. Γιατί θα καταδείκνυε περίτρανα την ελληνικότητα των πληθυσμών στην περιοχή που θέλουν να δώσουν στην Αλβανία. Τόσο το Λονδίνο όσο και η κυβέρνηση, το παλάτι αλλά και όλα τα κέντρα αποφάσεων κατακλύζονται από διαμαρτυρίες και ψηφίσματα των περιοχών αυτών που ζητούν την ένωση με την Ελλάδα. Την εποχή αυτή ο διάδοχος του ελληνικού θρόνου περιοδεύει στην Ήπειρο, όπου γίνεται δεκτός με ενθουσιασμό. Με ελληνικές σημαίες, με πανηγυρισμούς από τους κατοίκους και με υποδοχές από τα παιδιά των πολυάριθμων ελληνικών σχολείων. Όπου κι αν πάει, δέχεται ασταμάτητα επιτροπές που ζητούν να τον δουν για να δηλώσουν την ελληνικότητα των περιοχών τους, να του καταθέσουν ψηφίσματα κι αναφορές με στοιχεία και να τον παρακαλέσουν να μην τους εγκαταλείψει.

Είναι χαρακτηριστικό το επεισόδιο που καταγράφεται στην Πρεμετή, όπου ο διάδοχος βρέθηκε αντιμέτωπος με τη βορειοηπειρώτισσα γυναίκα. Όταν έφτασε εκεί ο πρίγκιπας, μόλις είχαν φτάσει τα νέα για τη συνθήκη του Λονδίνου. Μια νεαρή δασκάλα ζητά να του μιλήσει. Στέκεται λοιπόν μπροστά του για να του πει αυτά τα λόγια:

«Μας φοβίζει η διάδοση ότι άσπλαχνα κι απάνθρωπα πρόκειται ν’ αποσπάσουν την Πρεμετή από τους κόλπους της μητέρας Ελλάδας και να την αποδώσουν σ’ άλλους, που επί πέντε αιώνες εργάσθηκαν ενάντια σε κάθε χριστιανό. Δεν αρκούν όσα υποστήκαμε τόσους αιώνες; Θα προτιμήσουμε να ταφούμε παρά να υποκύψουμε. Οι άντρες μας θα κάνουν το καθήκον τους. Δεν θα’ ναι άντρες μας αν δεν πάρουν τ’ όπλο να τρέξουν προς απελευθέρωση χιλιάδων αδελφών μας στο Μπεράτι και στον Αυλώνα. Και μεις, οι γυναίκες, χωρίς ν’ ακούσουμε καμιά απαγορευτική διαταγή, θα κάνουμε το καθήκον μας. Θα γεννήσουμε κι άλλο Ζάλογγο…»

Δυστυχώς, η θέληση του λαού, ενάντια σε κάθε αίσθημα δικαίου, υπέκυψε για άλλη μια φορά στον βασικό κανόνα της διπλωματίας: το δίκιο του ισχυροτέρου. Η διεθνής διπλωματία λοιπόν μας επιβάλλει το Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας που υπογράφεται στις 17.12.1913, σύμφωνα με το οποίο:

  • Οριστικοποιείται η διχοτόμηση της ενιαίας Ηπείρου
  • Τα σύνορα Ελλάδας-Αλβανίας ορίζονται στη σημερινή τους θέση
  • Μένουν εκτός συνόρων ελληνικές περιοχές όπως το Αργυρόκαστρο, η Χιμάρα, το Δέλβινο, οι Άγιοι Σαράντα, η Κορυτσά, η Πρεμετή, το Λεσκοβίκι κ.α.
  • Η Ελλάδα υποχρεώνεται να διατάξει τον στρατό της να εκκενώσει τις απελευθερωθείσες περιοχές, διαφορετικά δεν θα της αναγνωρισθεί η κυριαρχία στα νησιά του Αιγαίου (πλην Ιμβρου, Τενέδου και Καστελλόριζου)
  • Υποχρεώνεται να παραδώσει τη νήσο Σάσωνα που κατέχει από το 1864
  • Για πρώτη φορά στην Ιστορία μιλάμε πια για Βόρεια και Νότια Ήπειρο.

Η απόφαση των Μ.Δ. εξαγριώνει τους Ηπειρώτες οι οποίοι παίρνουν μια ιστορική όσο κι ηρωική απόφαση: Αφού δεν μπορούν να ενωθούν με τη μητέρα Ελλάδα, τουλάχιστον να διεκδικήσουν την Αυτονομία τους. Την ώρα που ο Βενιζέλος εξαναγκάζεται να αποδεχτεί τον εκβιασμό, ο ελληνικός λαός σύσσωμος κι ενωμένος στρατεύεται για να υπερασπιστεί το δίκιο της Β.Η. Οι Ηπειρώτες συντάσσουν παντού Ιερούς Λόχους. Οι Έλλαδίτες από κάθε γωνιά, Μακεδονία, Κρήτη, Πελοπόννησο, Κύπρο, αλλά κι από το εξωτερικό ακόμα, σπεύδουν να καταταγούν εθελοντές. Πολλοί έλληνες φοιτητές αφήνουν τις σπουδές τους για να γίνουν ιερολοχίτες. Ανάμεσά τους οι μαθητές της Ζωσιμαίας σχολής των Ιωαννίνων που κλείνουν τα βιβλία για να πιάσουν τα άρματα.

Την ώρα που η Κυβέρνηση θέτει σε εφαρμογή το σχέδιο εκκένωσης της Βορείου Ηπείρου από τον ελληνικό στρατό, οι έλληνες αξιωματικοί και οπλίτες παραιτούνται ή λιποτακτούν μαζικά, αρνούμενοι να εκτελέσουν μια τέτοια διαταγή και παραμένουν για να ενισχύσουν τους Ιερούς Λόχους. Ανάμεσά τους ονόματα τρανταχτά, όπως ο συνταγματάρχης Δούλης, που αναλαμβάνει θέση υπουργού στρατιωτικών στην αυτόνομη κυβέρνηση. Κι άλλα γνωστά από το Μακεδονικό Αγώνα, όπως ο Τσιόντος (ο καπετάν Βάρδας), ο Παύλος Γύπαρης, ο Βασίλης Μελάς (αδελφός του Παύλου Μελά), ο Σπύρος Σπυρομήλιος ο ελευθερωτής της Χιμάρας και τόσοι άλλοι, που δηλώνουν:

«ο ελληνικός στρατός διετάχθη να εκκενώσει την ελληνική αυτή χώρα. Την απόφαση της άσπλαχνης πολιτικής αδύνατον να ανεχθούμε εμείς…το αίμα των πεσόντων του Μπιζανίου είναι υπόμνηση, παρότρυνση, καθήκον…να μείνει (η Ήπειρος) ελεύθερη…»

Μέσα σε τέτοιο κλίμα, στις 17.2.1914 στο Αργυρόκαστρο ανακηρύσσεται η Αυτόνομη Βόρειος Ήπειρος, ορίζεται προσωρινή κυβέρνηση και υψώνεται το λάβαρο της Αυτονομίας. Τo λάβαρο αυτό δεν είναι παρά η ελληνική κλασσική σημαία που στο μέσο του σταυρού έχει τον γνώριμο βυζαντινό δικέφαλο αετό. Πρόεδρος της κυβέρνησης είναι ο Γεώργιος Ζωγράφος βορειοηπειρώτης στην καταγωγή, δύο φορές υπουργός εξωτερικών στην Ελλάδα, παραιτήθηκε από γενικός Διοικητής Ηπείρου για να αναλάβει. Γιός του εθνικού ευεργέτη Χρηστάκη Ζωγράφου στον οποίο χρωστάμε τα «Ζωγράφεια Διδασκαλεία». Μέλη στην προσωρινή κυβέρνηση οι τρείς μητροπολίτες των περιοχών της ΒΗ. Συγχωρήστε μου το σχόλιο. Δεν είναι πολιτικό, είναι καθαρά κοινωνικό και ιστορικό. Συχνά γίνεται λόγος για την κατάργηση των θρησκευτικών εκδηλώσεων στον δημόσιο βίο, όπως ο αγιασμός, οι ανάρτηση εικόνων σε δημόσιους χώρους, η πρωινή προσευχή στο σχολείο κλπ Και μάλιστα, μας λένε συχνά ότι αυτό είναι ανάγκη εκσυγχρονισμού και απαίτηση της Ευρώπης, η οποία εδώ και χρόνια τα ‘χει λύσει αυτά τα πράγματα. Εδώ έχουμε σε εφαρμογή τον μύθο του Αισώπου, της αλεπούς με την κομμένη ουρά. Καθόλου δεν απορώ με τις απόψεις των ευρωπαίων. Αυτοί καλά κάνουνε και τα ’χουν λύσει έτσι. Γιατί ποιές ήταν οι εμπειρίες που αποκόμισαν από τις δικές τους εκκλησίες; Ιερά εξέταση και συγχωροχάρτια που πλήρωναν αδρά. Γι’ αυτό εμάς τους Έλληνες δεν μπορούν να μας καταλάβουν. Γιατί στη δική μας εκκλησία μπορεί να είχαμε ατυχείς εκλογές, αλλά ποτέ δεν θεσπίστηκε να γίνεται εκ προοιμίου επίσκοπος ο δεύτερος υιός του κάθε φεουδάρχη για να εξασφαλίσει εισόδημα. Όπως έλεγε ο μακαριστός αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος Κάνουν λάθος να μπερδεύουν την ορθόδοξη εκκλησία με το μεσαίωνα και το σκοταδισμό, αυτά είναι δικά τους. Εμάς η εκκλησία μας τόσες φορές έδωσε όχι μόνο τα χτήματα, τα αναθήματα και τα χρυσά καντήλια της, αλλά και το αίμα της για τους αγώνες του Έθνους. Εμείς έχουμε Κοσμάδες Αιτωλούς, Γρηγόριους Ε’, Παλαιών Πατρών Γερμανούς, Καραβαγγέλιδες και Χρυσοστόμους Σμύρνης να θυμόμαστε. Τι έχουν απ’ αυτά τα ευρωπαικά κράτη; Πώς λοιπόν, να καταλάβουν το δέσιμο και το ζύμωμα που έχουμε με την εκκλησία μας; Εμείς ακόμα βγάζουμε Σεβαστιανούς και Παίσιους. Και νά, για άλλη μια φορά: όταν το έθνος το χρειάστηκε, βλέπουμε πάλι μπροστάρηδες τρεις ιεράρχες: ο Κορυτσάς Γερμανός, ο Αργυροκάστρου Βασίλειος και ο Βελλάς και Κονίτσης Σπυρίδων Βλάχος, ο μετέπειτα αρχιεπίσκοπος Αθηνών. Στη φωτογραφία βλέπετε μόνο τους δύο γιατί όλα έγιναν βιαστικά, ο γηραιός και ασθενής μητροπολίτης Κορυτσάς δεν πρόλαβε να έρθει μέσα στην κακοκαιρία. Αλλά η ψυχή του ήταν εδώ.

Η Βορειοηπειρώτισσα γυναίκα δεν μπορούσε να μείνει αμέτοχη στον παλλαϊκό αυτόν ξεσηκωμό. Οι γυναίκες της Ηπείρου παίρνουν τα όπλα και συντάσσουν δικούς τους Ιερούς Λόχους. Είναι συγκινητική η διήγηση του Rene Puaux για γυναίκες που έρχονταν ως τις αποθήκες του στρατού και ζητούσαν βόλια για να πολεμήσουν. Όλο αυτό μας φαίνεται ξένο. Η γυναίκα δεν είναι πολεμοχαρής. Από τη φύση της είναι στοιχείο ειρηνοποιό. Εκτός αν κινδυνεύει το σπίτι της και απειλούνται τα παιδιά της. Τότε γίνεται λιονταρίνα. Αυτές εδώ οι γυναίκες δεν θα έπιαναν τα τουφέκια αν ο κίνδυνος δεν ήταν μεγάλος και άμεσος. Αυτός τις έκανε Μπουμπουλίνες. Στην Κορυτσά ο Ιερός Λόχος των γυναικών αριθμούσε 1200 μέλη και πήρε μέρος στην εξέγερση των Κορυτσαίων (19.3.14)

Αλλά εδώ θα ήταν παράλειψη να μην αναφέρουμε και την ελλαδίτισσα γυναίκα. Αψήφησε με δυναμισμό τις αυστηρές διατάξεις της Κυβέρνησης που απαγόρευε κάθετα πάσαν παροχήν βοήθειας και συγκέντρωσιν χρημάτων και οργάνωνε εράνους, συγκέντρωση τροφίμων και υλικού για τον αγώνα της Βορείου Ηπείρου και ίδρυσε συλλόγους και επιτροπές, όπως η ηπειρωτική επιτροπή δεσποινίδων και τόσες άλλες.

Ο αυτονομιακός αγώνας υπήρξε αιματηρός. Αλλά σύντομα δικαιώθηκε. Οι μεγάλοι αιφνιδιάστηκαν από την αντίδραση του ενωμένου έθνους. Στην νεοσύστατη Αλβανία γίνεται χαμός. Οι Μ.Δ. έχουν διορίσει βασιλιά της Αλβανίας των γερμανό πρίγκιπα Γουλιέλμο του Βιντ. Αλλά οι τοπάρχες μπέηδες έχουν επαναστατήσει, υψώνουν τούρκικη σημαία και μάχονται για την επαναφορά της τουρκικής κυριαρχίας. Είναι οι μεγάλοι λοιπόν που καίγονται να κλείσουν μέτωπα. Είναι αυτοί που ζητούν ανακωχή και διαπραγματεύσεις. Έτσι, στις 17 Μαϊου 1914 υπογράφεται το πρωτόκολλο της Κέρκυρας. Μ’ αυτό αναγνωρίζεται:

  • η Αυτονομία της Βορείου Ηπείρου
  • Το δικαίωμα στη γλώσσα, τη θρησκεία και την ελληνική παιδεία
  • Το δικαίωμα αναλογικής συμμετοχής με βάση την εθνικότητα στο στρατό και την αστυνομία

Το πρωτόκολλο υπέγραψαν όχι μόνο η Αλβανία και η Ελλάδα, αλλά και οι Αγγλία, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία και Αυστροουγγαρία ως εγγυήτριες δυνάμεις.

Και το κυριότερο, το πρωτόκολλο αυτό ισχύει μέχρι σήμερα, αφού ουδέποτε καταργήθηκε. Θα μπορούσε να ισχύσει τώρα, αν η Ελλάδα διεκδικούσε την εφαρμογή του.

Η Βόρειος Ήπειρος λοιπόν, υπήρξε αυτόνομη και αναγνωρίστηκε επίσημα.

Στην Αλβανία ο χαμός συνεχίζεται. Από πίσω κρύβονται τα μεγάλα βουβάλια, η Ιταλία και η Αυστροουγγαρία, που μαλώνουν για τον έλεγχο του νεοσύστατου κρατιδίου. Οι Ιταλοί πιστεύουν ότι ο γερμανός πρίγκιπας εξυπηρετεί τα συμφέροντα των αυστριακών κι έτσι προσεταιρίζονται τους αλβανούς μπέηδες για να προστατεύσουν τα δικά τους. Κι όταν τα βουβάλια μαλώνουν στον βάλτο, την πληρώνουν τα βατράχια. Οι άμαχοι, που εξαθλιωμένοι τρέχουν να προστατευτούν στην περιοχή της αυτόνομης Βορείου Ηπείρου.

Αυτό είναι το κλίμα στην Αλβανία τον Αύγουστο του 1914, όταν ξεσπά ο Α’ παγκόσμιος πόλεμος. Μέσα σ’ αυτό το χάος, ο Βενιζέλος που πιστεύει ότι οι συνθήκες είναι καλύτερες για να λυθεί το θέμα της Β.Η. ζητά από τις Μ.Δ. να επιτραπεί εκ νέου η είσοδος ελληνικού στρατού, ώστε να τηρηθεί η τάξη. Οι Μ,Δ, δέχονται το αίτημα αναγνωρίζοντας εμμέσως πλην σαφώς τη σχέση της Ελλάδας με την περιοχή κι έτσι έχουμε για δεύτερη φορά απελευθέρωση της Βορείου Ηπείρου από ελληνικό στρατό. Η κυβέρνηση της Αυτόνομης Β. Ηπείρου θεωρεί ότι το θέμα έχει λήξει οριστικά, παραιτείται στις 24.10.1914 και με χαρά παραδίδει την εξουσία στον στρατό. Στις επόμενες εκλογές εκλέγονται 16 βουλευτές που εκπροσωπούν την Β. Η. στο ελληνικό κοινοβούλιο με αποκορύφωμα το βασιλικό διάταγμα της  20ης  Μαρτίου 1916, με το οποίο κηρύσσεται η ένωση της Β.Η. με την Ελλάδα.

Ο Βενιζέλος μαζεύει υποσχέσεις. Υπόσχεση των συμμάχων (δεκ. 1914) για παραχώρηση της Β.Η., αποδοχή της ελληνικότητας της Β.Η. από την αλβανική εθνική συνέλευση (1916), μυστική συμφωνία Βενιζέλου-Τιτόνι (29.7.1919), έγκρισή της απ’ το ανώτατο συμμαχικό συμβούλιο (13.1.1920), ψήφισή της από την αμερικανική Γερουσία (17.5.1920), υπογραφή συνθήκης των Σεβρών (28.7.1920), όπου το βορειοηπειρωτικό δεν συμπεριλαμβάνεται γιατί έχει προηγηθεί  έγκριση από το ανώτατο συμμαχικό συμβούλιο (13.1.1920).  Στις 2.8.1920 η ιταλική κυβέρνηση Giolitti ακυρώνει τη συμφωνία Βενιζέλου-Titoni, Παρόλα αυτά, στις 9 Νοεμβρίου 1921, οι σύμμαχοι επαναφέρουν τα σύνορα εκεί που ορίζει το πρωτόκολλο της Φλωρεντίας, δηλαδή στη σημερινή τους θέση.

Βασιλικοί και Βενιζελικοί. Είναι τέτοια η κατάσταση, ώστε έχουμε δύο κυβερνήσεις. Του βασιλιά στην Αθήνα και της Τριανδρίας (Βενιζέλου-Δαγκλή-Κουντουριώτη) στη Θεσσαλονίκη κι ενώ τα πράγματα πάνε να εξομαλυνθούν, ανάμεσα στη συνθήκη των Σεβρών και τον Νοέμβριο του 1921 μεσολάβησαν οι εκλογές που ανέτρεψαν την κυβέρνηση Βενιζέλου. Και καταλήξαμε στη Μικρασιατική Καταστροφή.

Όχι, αδέλφια μου, δεν ήρθαμε εδώ για να κάνουμε τέτοιους συνειρμούς σαν αυτούς που περνάνε απ’ το μυαλό σας. ας βρούμε απλά την ευκαιρία να θυμηθούμε το σοφό που λέει ο λαός. Η ομόνοια χτίζει σπίτια κι η διχόνοια τα χαλάει.

Τι ακολούθησε; Η συστηματική εξόντωση της ελληνικής μειονότητας. Τα επόμενα χρόνια οι Αλβανοί μεθόδευσαν συστηματικά τη διάλυση των ηπειρωτών περιορίζοντας βάναυσα τα θρησκευτικά και εκπαιδευτικά τους δικαιώματα. Ο Αχμέτ Ζώγκου, αυτοανακηρυχθείς βασιλιάς της Αλβανίας, απέσχισε την ορθόδοξη εκκλησία από το πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως κι απαγόρευσε τη λειτουργία ελληνικών σχολείων. Να σημειώσουμε ότι στην ΒΗ υπήρχαν πάντα ελληνικά σχολεία και επί τουρκοκρατίας ακόμα. Το 1887 που ιδρύθηκε το πρώτο αλβανικό σχολείο, υπήρχαν 3000 ελληνικά σχολεία με χιλιάδες μαθητές και δασκάλους.

Να που ήρθε ο καιρός να δούμε λίγο και την προσφορά του βορειοηπειρώτη πατέρα.  Οι έλληνες της Β.Η. αντέδρασαν σφοδρά στο κλείσιμο των σχολείων. Κήρυξαν απεργία, δηλώνοντας ότι δεν πρόκειται να στείλουν τα παιδιά τους σε αλβανικό σχολείο. Έπαιρναν ελληνική εφημερίδα και πάσχιζαν τα τους μάθουν ελληνικά γράμματα στο σπίτι ή άλλοτε το χωριό προσελάμβανε τον απολυμένο έλληνα δάσκαλο. Ο Ζώγου με βιαιότητα στράφηκε κατά των ελλήνων δασκάλων αλλά και των Ελλήνων γενικώς. Με απειλές, διώξεις και φυλακίσεις. Τότε οι βορειοηπειρώτες ξεκίνησαν πιο δυναμική διαμαρτυρία. Η Αλβανία για να μπει στην κοινωνία των Εθνών είχε αναλάβει την υποχρέωση να σέβεται τα θρησκευτικά και εκπαιδευτικά δικαιώματα της ΕΕΜ. Μάζεψαν, λοιπόν, χιλιάδες υπογραφές και κατήγγειλαν το γεγονός φθάνοντας ως στο δικαστήριο της Χάγης. Μετά από πολύχρονο αγώνα, στις 6 Απριλίου 1935 το Δικαστήριο της Χάγης τους δικαίωσε.

Ακολουθεί το έπος του ’40. Ο ελληνικός στρατός μπαίνει νικηφόρος και απελευθερώνει τη Βόρειο Ήπειρο για τρίτη φορά, φθάνοντας σχεδόν ως τη γραμμή του 1913. Δράττομαι της ευκαιρίας να τονίσω το λάθος που εμείς οι σύγχρονοι Έλληνες κάνουμε σχετικά με το έπος του ’40. Το γιορτάζουμε και καλά κάνουμε, αλλά έχουμε συνηθίσει να το θεωρούμε μια ξεχωριστή και αυτόνομη ιστορική σελίδα.  Όμως δεν είναι παρά μόνο μια πράξη του συνολικού δράματος της Βορείου Ηπείρου που μένει ακόμα ατελείωτο. Ο ελληνικός στρατός δεν εισέβαλε κατακτητικά σε μια ξένη χώρα για να κατακτήσει έναν ξένο λαό. Προχώρησε με πλήρη συνείδηση ότι απελευθερώνει αδελφούς. Γίνεται δεκτός με ενθουσιασμό και οι θαμμένες στα σεντούκια γαλανόλευκες βγαίνουν για τρίτη φορά να στολίσουν τα παράθυρα και τα μπαλκόνια. Το έπος αυτό βρίσκει το έθνος ενωμένο. Δεν διέπρεψε μόνο η ελλαδίτισσα γυναίκα, ούτε μόνο η γυναίκα της Πίνδου. Αλλά και η βορειοηπειρώτισσα. Έτρεξε να περιθάλψει, να ταίσει και να ζεστάνει τον έλληνα φαντάρο, να κουβαλήσει τα πυροβόλα και τις οβίδες στα δύσβατα μονοπάτια και μέσα στο χιόνι πήρε το φτυάρι για ν’ ανοίξει διαβάσεις για τον ελληνικό στρατό. Κι όμως, για τρίτη φορά οι ελπίδες της προδόθηκαν και οι ελληνικές σημαίες που ύψωσε θάφτηκαν πάλι στα μπαούλα.

Μετά την αποχώρηση των Γερμανών η Ελλάδα διεκδικεί τα δικαιώματά της. Πολλές φορές την στόλισαν με  θαυμασμό και της υποσχέθηκαν αυτά που δικαιούται.

19 Οκτωβρίου 1944: Ο Γεώργιος Παπανδρέου ως πρωθυπουργός, διακηρύσσει ότι η Βόρειος Ήπειρος είναι αναπόσπαστο τμήμα της πατρίδος μας.

29 Νοεμβρίου 1944: Όταν ο ηγέτης του αλβανικού ΕΑΜ Ενβέρ Χότζα ανακηρύσσει τη «Λαϊκή Δημοκρατία της Αλβανίας», η Ελλάδα θέτει επίσημα ζήτημα διεκδίκησης της ΒΗ
10 Νοεμβρίου 1945: Η Αμερικανική Κυβέρνηση προβαίνει σε ρητή ευνοϊκή δήλωση. Το ζήτημα συζητείται και εγγράφεται στην ημερησία διάταξη του Συνεδρίου Ειρήνης των Παρισίων, αλλά τελικά η ελληνική κυβέρνηση πείθεται να το αποσύρει και παραπέμπεται προς εξέταση από το Συμβούλιο υπουργών Εξωτερικών των Τεσσάρων Νικητριών Δυνάμεων που έκτοτε εκκρεμεί.

2 Φεβρουαρίου 1945. Μυστική Συμφωνία της Γιάλτας

15 Μαϊου 1946: Στη Σύνοδο των υπουργών Εξωτερικών των τεσσάρων Μεγάλων Δυνάμεων, που έγινε στο Παρίσι στις 15 Μαΐου 1946, ανακινεί το ζήτημα ο Άγγλος υπουργός Μπαίβιν. Αντιδρά ο Σοβιετικός υπουργός Μολότωφ-και η συζήτηση αναβάλλεται.
29 Ιουλίου 1946: Η Αμερικανική Γερουσία υποστηρίζει παμψηφεί την παραχώρηση της Β. Ηπείρου –και των Δωδεκανήσων- στην Ελλάδα.

21 Αυγούστου 1946: Ο Κων. Τσαλδάρης αντικρούει στον ΟΗΕ αλβανική ψευδολογία σχετικά με την Βόρεια Ήπειρο.

30 Αυγούστου 1946: Στην Ολομέλεια του ΟΗΕ, επανεξετάζεται το Βορειοηπειρωτικό Ζήτημα. Διεξάγονται οξύτατες συζητήσεις και αντιδρά ο Σοβιετικός υπουργός Μολότωφ. Έτσι, το θέμα επαναφέρεται στο. Συμβούλιο των υπουργών Εξωτερικών των τεσσάρων Μεγάλων Δυνάμεων, για να συζητηθεί μετά το Αυστριακό και το Γερμανικό.

Το ζήτημα της νικήτριας Ελλάδας εξομοιώνεται με εκκρεμότητες ηττημένων.

Το Αυστριακό λύθηκε το 1955 με την υπογραφή Συνθήκης Ειρήνης με την Αυστρία

Το Γερμανικό λύθηκε το 1989 με την ένωση των 2 Γερμανιών.

Το βορειοηπειρωτικό παραμένει εκκρεμές σε διπλωματικό επίπεδο.

Στη συνέχεια, για τους βορειοηπειρώτες αρχίζει νέος Γολγοθάς. Ο Ενβέρ Χότζα, μετά την ανακήρυξη της Αλβανίας σε Λαϊκή Δημοκρατία, επιβάλλει καθεστώς σκληρότερο από αυτό του σταλινικού τύπου. Φοβάται την Ελλάδα και ξεσπά σε οτιδήποτε ελληνικό.

  • Περικλείει τα σύνορα με ηλεκτροφόρα συρματοπλέγματα
  • Ξοδεύει τον κρατικό προϋπολογισμό για την ανέγερση πολυβολείων που παρατάσσει σε πυκνή διάταξη ανά σειρές, ως τα όρια κατοικημένων περιοχών, με τις μπούκες στραμμένες στην Ελλάδα
  • Και επειδή η Ελλάδα αποτελεί τον μεγάλο του φόβο, στρέφεται συστηματικά κατά της Ελληνικής Εθνικής Μειονότητας.

Αρχίζει ο συστηματικός αφελληνισμός.

  • Σε επίπεδο γεωγραφικό και εδαφικό.

Η Ελληνική Εθνική Μειονότητα αν και επίσημα αναγνωρισμένη από διεθνείς συνθήκες τις οποίες η Αλβανία υποχρεούται να σέβεται, περιορίζεται αυθαίρετα σε 99 μόνο χωριά του Βούρκου (περιοχή Αγίων Σαράντα) και Δρυινούπολης (περιοχή Αργυροκάστρου) χωρίς να αναγνωρίζεται στις πόλεις, ούτε τα χωριά που υπήρχε μικτός πληθυσμός και εξαιρούνται ελληνικότατες περιοχές όπως την Χιμάρα, την Πρεμετή, την Κορυτσά κ.α.

  • Σε επίπεδο πληθυσμιακό

Αρχίζει ο εποικισμός, φύτεμα αλβανικών χωριών για να διασπασθεί η συνέχεια των ελληνικών περιοχών.

  • Σε επίπεδο ληξιαρχικό

Ευνοούνται οι μικτοί γάμοι και τα παιδιά που γεννιούνται είτε από πατέρα είτε από μάνα αλβανή, πολιτογραφούνται ως αλβανοί

  • Σε επίπεδο απογραφικό

Οι έλληνες των περιοχών που δεν αναγνωρίζονται ως μειονοτικές, στερούνται αυθαίρετα την ελληνική ιθαγένεια και καταγράφονται ως αλβανοί

  • Σε επίπεδο ονοματοδοτικό

Με το Διάταγμα  5354/75 απαγορεύονται «τα ακατάλληλα και κακόηχα ονόματα», δηλαδή τα χριστιανικά και ελληνικά. Οι γονείς υποχρεούνται να επιλέξουν όνομα από λίστα που συντάσσεικαι εγκρίνει  η τοπική επιτροπή του Κόμματος.

  • Σε επίπεδο τοπωνυμίων

Όλα τα χωριά οι πόλεις και οι τόποι που έφεραν ονόματα Αγίων, αλλάζουν αυθαίρετα. Οι Άγιοι Σαράντα γίνονται Σαράντι, ο Άγιος Νικόλαος-Ντρίτα, η Αγία Παρασκευή-Μαραφέτι κλπ Και φυσικά, τα υπόλοιπα παραφθείρονται επί το αλβανικότερον. Η Μοσχόπολη-Βοσκοπόγια, το Αργυρόκαστρο-Γκιροκάστερ, το Βουθρωτό-Μπουτρίντ, ο Αυλώνας-Βλιώρα.

  • Σε επίπεδο γλωσσικό και εκπαιδευτικό

Η διδασκαλία ελληνικών επιτρέπεται μόνο στα 99 χωριά, μόνο στις 4 πρώτες τάξεις του Δημοτικού και μόνο σε ορισμένα μαθήματα, κι αυτά με περιεχόμενο γενιτσαρικό.

Επιπλέον, στις περιοχές που δεν αναγνωρίζονται επίσημα ως μειονοτικές απαγορεύεται η διδασκαλία αλλά και η χρήση της ελληνικής γλώσσας τόσο σε δημόσιο όσο και σε ιδιωτικό χώρο. Η χρήση οποιασδήποτε ελληνικής λέξης έστω και στο σπίτι, θεωρείται προδοσία και τιμωρείται με φυλακίσεις και εξορίες που περιλαμβάνουν όλα τα μέλη της ευρύτερης οικογένειας. Έτσι η Κορυτσά κ.α. έχασε τη γλώσσα.

  • Σε επίπεδο ιστορικό και πολιτισμικό

Απαγορεύεται η διδασκαλία της ελληνικής ιστορίας, τέχνης, ποίησης, γεωγραφίας. Όχι μόνο στο σχολείο, αλλά και στο σπίτι ή οπουδήποτε αλλού. Μάλιστα, θεωρείται ως απόπειρα κακόβουλης προπαγάνδας κατά της Αλβανικής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας και διώκεται ποινικά. Τα παιδιά στο σχολείο διδάσκονται ότι η Αλβανία είναι η σπουδαιότερη και δυνατότερη χώρα, ότι τα αρχαιολογικά όπως και τα βυζαντινά ευρήματα είναι πολιτιστική κληρονομιά των Αλβανών, ότι η Ελλάδα και οι γειτονικές χώρες κατέχουν άδικα αλβανικά εδάφη, ότι ο Μπότσαρης και η Μπουμπουλίνα ήταν Αλβανοί.

  • Σε επίπεδο πολιτικό και ιδεολογικό

Στην Αλβανία υπάρχει μόνο ένα Κόμμα, το κομμουνιστικό, το οποίο ταυτίζεται με την πολιτική ηγεσία της χώρας. Δεν επιτρέπεται όχι μόνο η ύπαρξη άλλων κομμάτων, αλλά ούτε η έκφραση ιδεολογίας ή πολιτικής σκέψης αντίθετης με τις αρχές του κόμματος. Ως αντίθεση θεωρείται και η υπόνοια πιθανής αμφισβήτησης. Η προσήλωση όλων στο κόμμα ελέγχεται στενά και καταγράφεται στο βιογραφικό του καθενός, που είναι ετήσια αναφορά για την απόδοση αλλά και τα φρονήματα ως την τελευταία λεπτομέρεια, που κοινοποιείται στο υπουργείο το σχετικό με την εργασία καθενός αλλά και στη μυστική αστυνομία. Εννοείται ότι τα πάντα λογοκρίνονται, ενώ οι μετακινήσεις απαγορεύονται και ιδιαίτερα στις περιοχές κοντά στα σύνορα. Παράλληλα, η κομματική επιτροπή όπως και η κολεκτίβα ή κάθε χώρος εργασίας έχει τους κομισάριους, μέλη του κόμματος επιφορτισμένα με τη θεωρητική κατάρτιση και την ιδεολογική επιμόρφωση των πάντων. Η προπαγάνδα συνεχής και αδιάλειπτη. Π.χ. καλαμπόκι.

  • Σε επίπεδο θρησκευτικό

Με το νόμο 4337, στις 13.11.1967 η θρησκεία καταργείται και τίθεται εκτός νόμου κάθε μορφή θρησκευτικής λατρείας ή έστω απλής θρησκευτικής εκδήλωσης. Οι κληρικοί αποσχηματίζονται, οι εκκλησιές κλείνουν, βεβηλώνονται και γκρεμίζονται, οι εικόνες πετιούνται και καίγονται, από τα ιερά σκεύη τα χρυσά και τα αργυρά κατάσχονται ενώ τα υπόλοιπα δίδονται στο στρατό για σκοποβολή.

Παρόλο που ο νόμος ισχύει για όλες τις θρησκείες, η ορμή ξεσπά με μένος ενάντια στην ορθόδοξη πίστη μας. Είναι χαρακτηριστικό ότι, ενώ τα ελληνικά στρατιωτικά κοιμητήρια βεβηλώθηκαν, μπήκαν μπουλντόζες, το γαλλικό στρατιωτικό κοιμητήριο της Κορυτσάς δεν πειράχτηκε καθόλου. Είναι μάλιστα το μοναδικό σημείο στη χώρα, όπου δεν έσπασαν τους σταυρούς ενώ τους έσπασαν από όλα τα χριστιανικά κοιμητήρια πόλεων και χωριών.

Ήταν τόσο φοβερό το αθεϊστικό παραλήρημα, που είχαν περικοπεί και λογοτεχνικά κείμενα παλαιών αγαπημένων στο σύστημα αλβανών λογοτεχνών του 19ου αι., όπως ο Ναούμ Φράσερι, στα σημεία όπου ανέφεραν έστω και τη λέξη «Θεός». Και για να διαπιστώσουμε το παραλογισμό της απιστίας, η λέξη Χριστός δεν αναφερόταν ποτέ ούτε ως ιστορική χρονολογία, προ Χριστού, μετά Χριστόν. Έλεγαν αντίστοιχα: «πριν από τον καιρό μας» ή «στον καιρό μας» ή «στην εποχή μας» για να ξεχωρίσουν τις περιόδους.

Είχε σημάνει η ώρα της βορειοηπειρώτισσας γυναίκας που σήκωσε στους ώμους της ένα πολύ μεγάλο βάρος. Στην παραμικρή υπόνοια ο άντρας πήγαινε στη φυλακή κι η γυναίκα στελνόταν στην εξορία, όπου ζούσε με καταναγκαστικά έργα και χωρίς δικαιώματα, γιατί ήταν μάνα, σύζυγος ή αδελφή ενός προδότη. Φίλοι μου, δε θέλετε να ξέρετε τι ήταν τα κολαστήρια του Χότζα, όπου ο καθένας μπορούσε πολύ εύκολα να βρεθεί με στημένες κατηγορίες. Βασανιστήρια. Χιλιάδες έλληνες πέρασαν από αυτά τα κάτεργα και πολλοί άφησαν εκεί την τελευταία τους πνοή. Και ξέρετε ποιο ήταν το αποκορύφωμα; Αν κάποιος πέθαινε, τα κόκαλά του δεν επιστρέφονταν στην οικογένεια, αλλά τα κρατούσαν μέχρι να εκτίσουν το υπόλοιπο της ποινής! Αν κάποιος έφευγε κρυφά, ή υπήρχε έστω η υπόνοια ότι θέλει να φύγει, τον περίμεναν τα βασανιστήρια στη φυλακή και η οικογένειά του στελνόταν στην εξορία. Αν επιχειρούσε κάποιος να φύγει, τον διαπόμπευαν και η οικογένειά του εξοριζόταν και έμενε στιγματισμένη για πάντα, «θιγμένη». Σε τέτοιες συνθήκες η βορειοηπειρώτισσα έσωσε στην ψυχή της τη μνήμη του πατρο-Κοσμά. Αυτή κρυφά έκρυψε στο σπίτι εικόνες, πολλές φορές με κίνδυνο πήγε και τις τράβηξε από τη φωτιά που είχαν ανάψει να τις κάψουν. Είναι αυτή που τα βράδια πήγαινε κρυφά στα ξωκκλήσια να αποθέσει το καντήλι της. Αν δείτε παλιά ξωκκλήσια στη Β.Η, αδέλφια μου, θα δείτε ότι γύρω-γύρω χαμηλά είναι μαυρισμένοι οι εξωτερικοί τους τοίχοι. Εκεί ανάβανε οι μανάδες τα καντηλάκια. Είναι αυτή η βορειοηπειρώτισσα μάνα που την Πρωτοχρονιά έφτιαχνε βασιλόπιττα και το Πάσχα έβαφε κρυφά κόκκινα αυγά κι έδινε στα παιδιά της κρασάκι και ψωμάκι για να μην ξεχάσουνε. Και τα βράδια, με χίλιους φόβους μέσα απ’ τα κλειστά παραθυρόφυλλα έδειχνε στα παιδιά της τον φωτεινό σταυρό που ο Σεβαστιανός είχε στήσει απέναντι στο Μαυρόπουλο και τα μάθαινε να κάνουν το σταυρό τους. Είναι αυτή που έπαιρνε τα τσόφλια απ’ τα κόκκινα αυγά και πήγαινε νύχτα στους τάφους των Ελλήνων στρατιωτών να τ’ αποθέσει για την ανάσταση που περίμενε και ν’ ανάψει κερί.

Ίσως δεν είχατε αυτή την εμπειρία στα βορειοηπειρώτικα χωριά. Μια γιαγιά να σε τραβά απ’ το χέρι, να σε πηγαίνει ως το κοιμητήριο του χωριού για να σου δείξει τα μνήμα κάποιου έλληνα του ‘40 που ίσως περιθάλψανε στο σπίτι τους, ή ακόμα ένα μνήμα μυστικό κάποιου στρατιώτη που έθαψαν βιαστικά στην αυλή τους και να σου πει με συγκίνηση πώς όλα τα μαύρα χρόνια φρόντισε το μνήμα αυτό σα να’ ταν μάνα του, μια και η δικιά του μάνα δεν μπορούσε να περάσει τα σύνορα. Σ’ αυτές τις μανάδες της Δρόπολης είναι αφιερωμένο το ποίημα του β.η. ποιητή Νίκου Κατσαλίδα

Η ΜΠΑΛΑΝΤΑ ΤΟΥ ΣΚΟΤΩΜΕΝΟΥ ΣΤΡΑΤΙΩΤΗ

Βαρύς χειμώνας ήταν γιέ, το χιόνι ως το γόνα.

Θρηνούσα εγώ στον τάφο σου και πλάι μια τριγόνα.

Η μάνα σου είναι μακριά και τι μπορεί να κάνει;

Στη θέση της μανούλας σου σου πλέκω εγώ στεφάνι.

Και κάθε νύχτα ένα κερί λιώνει στη κεφαλή σου

Έρχομαι και τα’ ανάβω εγώ,λεβεντονιέ, κοιμίσου.

Ας μην το ξέρει η μάνα σου,δω κάτω στην κοιλάδα

Θρηνούμ’ εμείς για τα παιδιά που χάθηκαν, Ελλάδα.

Και κάθε άνοιξη σαν μπει, αλήθεια, είναι μυστήριο

Να δεις τις Δροπολίτισσες βουβές στο κοιμητήριο

Να συντηρούν τους τάφους σας στα νυφικά ντυμένες,

Σα ναν’ θεές φανταχτερές, αρχαίες, αραδιασμένες.

Πέρασαν χρόνια δίσεχτα, με χείμαρρους και λάκκους

Και κανενός δεν το’ λεγα γιατ’ είχε βρυκολάκους

Με το Βαγγέλιο των ανθών καθ’ άνοιξη, παιδί μου

Περνούσα μπρος σου κι έψελα τον εθνικό μας ύμνο

Κι έλεγα: θα’ρθει η Ανάσταση, στον τάφο σου τα βράδια.

Δεν μας ξεχνά η πολύπαθη, η μάνα μας Ελλάδα!

Κατάσταση κοιμητηρίου

Στο σημείο αυτό θα ήταν παράλειψη να μην αναφέρουμε και τον βορειοηπειρώτη πατέρα. Αν επισκεφθείτε το στρατιωτική κοιμητήριο στους Βουλαριαράτες, στο βάθος δεξιά, δίπλα στους πεσόντες του ’40 θα βρείτε κι ένα μνήμα ιδιαίτερο. Αυτό του Δημήτρη Μπάκου. Του αυτόκλητου φρουρού και προστάτη του χώρου, του ακοίμητου συντρόφου των νεκρών ηρώων. Ο άνθρωπος αυτός φρόντισε το κοιμητήριο μέχρι την ώρα που πέθανε. Πριν βγούν οι σταυροί, έφτιαξε ένα σχεδιάγραμμα του κοιμητηρίου και το φύλαξε με κίνδυνο της ζωής του. Κι όταν έφτασε στα τελευταία του το εμπιστεύθηκε στα παιδιά του αφήνοντάς τους ευχή και κατάρα να το φυλάξουν και να το παραδώσουν σε χέρι ελληνικό. Το σχέδιο του Δημήτρη Μπάκου παραδόθηκε στα χέρια του Έλληνα προξένου Αργυροκάστρου και το κοιμητήριο ανακαινίσθηκε με έξοδα του υπουργείου Εθνικής Άμυνας της Ελλάδας.

Γι’ αυτούς τους λόγους ο μακαριστός Σεβαστιανός αναλώθηκε στην προσπάθεια να διεκδικήσει θρησκευτική ελευθερία και ανθρώπινα δικαιώματα στη Β.Η.

Ήρθε κάποια στιγμή που τα σύνορα άνοιξαν. Κι εμείς πιστέψαμε ότι το θέμα τέλειωσε. Οι ΒΗ συνασπίσθηκαν ιδρύοντας τον δικό τους σύλλογο, την ΟΜΟΝΟΙΑ. Αλλά αυτό δε σημαίνει ότι τα προβλήματα των ΒΗ αδελφών μας λύθηκαν. Και μετά το άνοιγμα των συνόρων συνέχισαν να τρομοκρατούνται και να εξωθούνται σε φυγή. Πολλές φορές απειλήθηκαν, τα σπίτια τους δέχτηκαν επιθέσεις, οι περιουσίες τους καταστράφηκαν. Τα στελέχη της ΟΜΟΝΟΙΑΣ συνελήφθησαν και οδηγήθηκαν σε φυλάκιση και δίκη. Ο αφελληνισμός, αν και τώρα είναι πιο διακριτικός, συνεχίζεται. Με τις συνεχείς ανακατατάξεις των εκλογικών περιφερειών, όπου ελληνικές ανακατεύονται αυθαίρετα με αλβανικές περιοχές ώστε να μη μπορούν να εκλέξουν έλληνες αντιπροσώπους. Σας θυμίζω ότι στις πρώτες εκλογές η ελληνική μειονότητα ανέδειξε πέντε βουλευτές και στις τοπικές έβγαλε νομάρχες, επάρχους και δημάρχους σε πολλές περιοχές. Με τα συνεχή εμπόδια στη διεκδίκηση της εθνικότητάς τους-ακόμα δεν αναγνωρίζεται ως μειονότητα η Κορυτσά ή η Χιμάρα. Με την κωλυσιεργία στην απόδοση των περιουσιών τους, αυτών που ο Χότζα είχε αρπάξει. Κανείς τους δεν διαθέτει ακόμα τίτλο κυριότητας. Με τη συνεχή παρεμπόδιση στα θέματα της ελληνικής παιδείας. Η Αλβανία με βάση τις συνθήκες που έχει υπογράψει, υποχρεούται να ανοίξει ελληνικό σχολείο όπου συμπληρώνεται ο προβλεπόμενος αριθμός μαθητών. Αλλά αγωνίζονται για τα δικαιώματά τους. Πολλοί έφυγαν, αλλά κάποιοι μένουν, σαν την κυρά της Ρω, για να κρατούν τον τόπο και να υψώνουν σημαία ελληνική.

Τελικά, μια και το θέμα μας είναι η γυναίκα, ποια η διαφορά αυτής της γυναίκας απ’ τις άλλες;

  • Η Ελλαδίτισσα –πολύ φοβάμαι- ότι μεγαλώνει τα παιδιά της για να πάρουν πολλά πτυχία και να βρουν μια δουλειά με πολλά λεφτά.
  • Η μικρασιάτισσα μεγαλώνει τα δικά της με τη νοσταλγία και την πίκρα μιας χαμένης πατρίδας.
  • Η βορειοηπειρώτισσα όμως, τα μεγαλώνει ακόμα με τη λαχτάρα μιας πατρίδας αλύτρωτης, που ακόμα υπάρχει είναι εδώ και παλεύει να κρατήσει τη φλόγα αναμμένη, αγωνίζεται για να μείνει η μνήμη ζωντανή. Γιατί λαός χωρίς μνήμη είναι λαός χωρίς μέλλον.

Τελικά το θέμα μας δεν ήταν η βορειοηπειρώτισσα γυναίκα αλλά η ίδια η Βόρεια Ήπειρος κι η μακριά, βαριά και θλιβερή της ιστορία. Που όσο δεν κάνουμε κάτι, από πατρίδα αλύτρωτη, κινδυνεύει να γίνει άλλη μια πατρίδα χαμένη. Τι να κάνουμε; Αυτό που πρώτα από όλα πρέπει να κάνουμε, είναι να στήσουμε ευήκοον ους για να ακούσουμε την κραυγή της που θα μπορούσε να συμπυκνωθεί σε 3 μονάχα λέξεις:

Μη μας ξεχνάς

Share This:

Inline
Inline